Dúchas & Seantraidisiúin na hÉireann
Féilte Dúchais & Piseoga Fhéilire na nGael
Fiosraigh na nósanna tíre, na deasghnátha séasúracha, agus an béaloideas saibhir a bhaineann le príomhfhéilte na hÉireann—ó Lucht na Bríde agus Tor Bealtaine go Domhnach na bhFraochóg agus Lucht an Dreoilín.
1. Oíche Fhéile Bríde & Lucht na Bríde (31 Eanáir / 1 Feabhra)
Crosóg Bríde & An Brat Bhríde
Ar Oíche Fhéile Bríde, bhailigh teaghlaigh luachra úra chun Crosóga Bríde a fhí le crochadh os cionn an dorais tosaigh, san fhearsaid, nó sa scioból chun cosaint a thabhairt in aghaidh tine agus drochspiorad. Bhíodh an nós ann freisin píosa éadaigh nó ribín (An Brat Bhríde) a chur amach ar an bhfuinneog thar oíche; chreidtí go mbeannódh Naomh Bríd é le drúcht na maidine agus go raibh leigheas ann in aghaidh tinneas cinn agus fadhbanna sláinte.
I gCúige Mumhan agus i gCúige Chonnacht, théadh Lucht na Bríde (The Biddy Boys) ó theach go teach gléasta i bhfeistis tuí ag iompar Brídeog (bábóg a léirigh an naomh) agus ag canadh amhrán.
2. Nósanna Bealtaine & An Tor Bealtaine (1 Bealtaine)
Piseoga an tSamhraidh & Na Sióga (Aos Sí)
Chreidtí go raibh na sióga (Aos Sí) an-ghníomhach timpeall Lá Bealtaine agus gur theastaigh cosaint faoi leith ó theaghlaigh. Mhaisítí Tor Bealtaine (May Bush)—tor sceach gheal maisithe le bláthanna buí (sáirsintí buí, sabhaircíní, agus aiteann) agus ribíní daite—agus chuirtí lasmuigh den doras é chun dea-ádh a tharraingt ar an teach.
Spréití bláthanna sabhaircín ar leac an dorais chun cosc a chur ar dhaoine maithe dul isteach, agus ní bheadh cead ag aon duine tine ná uisce a thabhairt amach as an teach ar Lá Bealtaine ar eagla go ngoidfí toradh an bhainne.
3. Oíche Fhéile Eoin (St. John's Eve - 23 Meitheamh)
Tinte Cnámh Ghrianstad an tSamhraidh
In aice le Grianstad an tSamhraidh, lastaí tinte cnámh móra ar bharr na gcnoc ar fud na hÉireann ar 23 Meitheamh. Bhailigh an pobal le chéile le haghaidh ceoil, rince agus scéalaíochta. Bhíodh nós ag fir óga léim thar an tine lasrach le haghaidh dea-áidh, agus tiomáineadh eallach trí na lasracha chun iad a chosaint ó ghalair.
4. Domhnach na bhFraochóg / Lúnasa (Tús Lúnasa)
Cruinniú an Fhómhair & Fraochóga
Ar an Domhnach deireanach de mhí Iúil nó ar an gcéad Domhnach de mhí Lúnasa (Domhnach Chrom Dubh nó Domhnach na bhFraochóg), dhreap daoine cnoic agus sléibhte chun fraochóga fiáine a bhailiú agus tús an fhómhair a cheiliúradh. Is é an dreapadh bliantúil ar Chruach Phádraig i gContae Mhaigh Eo an sampla is mó den traidisiún ársa seo atá fós beo sa lá atá inniu ann.
5. Lá an Dreoilín (St. Stephen's Day - 26 Nollaig)
Lucht an Dreoilín (The Wren Boys)
Ar Lá Fhéile Stiofáin (26 Nollaig), théadh Lucht an Dreoilín—grúpaí ceoltóirí, rinceoirí agus amhránaithe i bhfeistis tuí nó i seanéadaigh masctha—ó theach go teach ag canadh an rainn thraidisiúnta:
"An Dreoilín, an Dreoilín, rí na n-éan,
Lá Stiofáin a gabhadh é san aer,
Cé beag é a cholainn is mór a mheon,
Agus gabh leat a dhuine uasail, agus oscail an doras!"
Leanann an traidisiún beomhar seo ar aghaidh go dtí an lá inniu i nDaingean Uí Chúis, i Luimneach, agus i gContae Chiarraí.